Leki brane przy cukrzycy i ich wpływ na trening.

Co to jest cukrzyca?

Najprościej mówiąc choroba (jest jej kilka rodzajów), z powodu której stężenie glukozy we krwi jest wyższe niż powinno (mówimy wtedy o hiperglikemii). Jeśli taki stan utrzymuje się zbyt długo uszkodzeniu ulegają różne narządy: oczy, serce, nerki, a także nerwy i naczynia krwionośne.

Choroba ta wynika z zaburzonej produkcji lub działania insuliny.

Wyróżnić możemy cukrzycę typu 1, typu 2, cukrzycę ciężarnych oraz inne typy cukrzycy.

Najczęściej spotykanym typem choroby jest typ 2. (ok. 80%) Może być ona uwarunkowana genetycznie lecz najczęściej jest wynikiem naszego stylu życia! Mała aktywność fizyczna, zła dieta, otyłość (zwłaszcza typ brzuszny jest istotnym czynnikiem ryzyka). Stopniowo organizm przestaje prawidłowo reagować na insulinę, a jej wydzielanie przez trzustkę spada. Objawy nie są od razu widoczne, dlatego bez regularnych badań trudno stwierdzić rozwój choroby.

Cukrzyca typu 1.  najczęściej pojawia się u dzieci i młodych osób. Wynika z niszczenia przez układ immunologiczny fragmentów trzustki odpowiedzialnych za produkcję insuliny. Pojawienie się tej choroby nie jest powiązane ze stylem życia danej osoby, dlatego nie należy się dziwić, że osoby szczupłe również cierpią na cukrzycę!

Cukrzyca ciężarnych jest przejściowa, wynika ze zmian jakie zachodzą w organizmie kobiety
w trakcie ciąży.  Stanowi jednak ryzyko za równo dla kobiety jak i dla płodu. Kobiety w ciąży ze zdiagnozowaną  cukrzycą ciężarnych są bardzo trudne do prowadzenia pod kątem treningu. Zaleca się leczenie dietą, dodatkowo lekarz może zdecydować o wprowadzeniu podawania insuliny.

Leki jakie stosują pacjenci chorzy na cukrzycę to preparaty insuliny w zastrzykach oraz tabletki zawierające takie substancje jak: metformina (Siofor, Metformax, Formetic, Glucophage), glimepiryd (Amaryl, Symglic, …), gliklazyd (Diaprel MR, …) czy linagliptyna (Trajenta). Leków jest oczywiście więcej, lecz w moim odczuciu z tymi spotykacie się najczęściej.

Wszystkie leki podawane w cukrzycy mają jeden główny cel: obniżyć stężenie glukozy we krwi. Mechanizmy działania leków różnią się między sobą – lecz ostatecznie ich efekt jest ten sam. W tym miejscu każdemu kto kiedykolwiek zmusił się do intensywnego treningu powinna zaświecić się czerwona lampka. Wysiłek fizyczny daje ten sam efekt – spadek stężenia glukozy we krwi. Oczywiście zdrowy organizm radzi sobie z tym, mamy wiele zabezpieczających mechanizmów, aby takie wahania stężenia glukozy przeżyć. Jednak osoby chore na cukrzyce stosują leki obniżające stężenie glukozy, ograniczają w diecie łatwoprzyswajalne węglowodany, to razem z intensywnym treningiem tworzy bardzo ryzykowne zestawnie.

Trening osoby chorej na cukrzycę musi odbywać się pod ścisłą kontrolą! Jeśli podopieczny stosuje tylko tabletki – ich działanie nie jest zwykle tak spektakularne. Utrzymuje się przez wiele godzin lecz nie powoduje gwałtownych zmian stężenia glukozy.

Największą czujność należy zachować gdy ćwiczący poinformuje nas, że stosuje insulinę
w zastrzykach!

Wśród insulin w zastrzykach występują mieszanki o różnym czasie działania. Dla ciekawskich załączam krótką tabelkę. Jeśli nie chce wam to zostać w głowie ;) to może lepiej założyć najgorszy wariant: insulina mojego podopiecznego to insulina o szybko działająca. Zastrzyk takiej insuliny działa krótko ale powoduje gwałtowny spadek stężenia glukozy. Jeśli chwilę po podaniu zmusimy taką osobę do wysiłku fizycznego, organizm nie zdąży uzupełnić braku i powstanie sytuacja,
w której glukozy jest za mało – hipoglikemia.

Rodzaj insuliny Preparaty Początek działania Efekt maksymalny Zakres
analogi insuliny szybko
działające
aspart NovoRapid Penfill

fast aspart, Fiasp Penfill

10–20 min

10 min

1–3 h

1–2 h

3–5 h

3–4 h

Glulizynowa, Apidra, Apidra SoloStar 10–20 min 1–2 h 3–5 h
Lizpro Humalog, Insulin Lispro Sanofi, Lisprolog 15 min 40–60 min 3–5 h
insuliny krótko działające Neutralna Actrapid Penfill, Gensulin R, Humulin R, Insuman Rapid, Insuman Rapid SoloStar, Polhumin R 30 min 1–3 h 6–8 h
insuliny średnio długo działające Izofanowa (NPH) Gensulin N, Humulin N, Insulatard Penfill, Insuman Basal, Insuman Basal SoloStar, Polhumin N 0,5–1,5 h 4–12 h 18–20 h
analogi insuliny długo działające Detemir Levemir 1,5–2 h 3(4)–14 h ≤24 h
Glargine Abasaglar, Lantus, Lantus SoloStar, Semglee, Toujeo 1,5–2 h bezszczytowa 24 h
Degludec, Tresiba FlexTouch, Tresiba Penfill bezszczytowa >48 h

Taki stan może być groźny dla życia! Może nastąpić utrata przytomności (chcielibyście stracić przytomność podczas wyciskania leżąc?), drgawki czy zaburzenia oddechu. To z tych poważniejszych, żeby postraszyć… ;)

Po czym poznać początki hipoglikemii?

– osłabienie koncentracji, niepokój

– tak zwany wilczy głód

– niewyraźnie widzenie

– drżenie rąk

– pocenie się

Insulina szybko działająca to największe ryzyko opisanej sytuacji. Jednak dotyczy to wszystkich leków przeciwcukrzycowych! Insuliny długo działające czy tabletki – w każdym przypadku hipoglikemia może wystąpić.

Podopieczny powinien zachować przynajmniej godzinny odstęp od podania leków, a treningiem. Najlepiej aby przed rozpoczęciem treningu (a nawet w jego trakcie) mierzył glukometrem stężenie glukozy. Sami też możecie się tego nauczyć – to nie takie trudne ;) Alarmujące są wartości od 3,9 mmol/l (70 mg/dl) w dół.

Rozmawiajcie z podopiecznym w trakcie treningu, obserwujcie jego zachowanie. Hipoglikemii łatwo przeciwdziałać jeśli zauważy się ją wystarczająco wcześnie. Należy podać coś słodkiego – najlepiej w płynie.

Jaki wpływ na efekty treningowe mogą mieć leki przeciwcukrzycowe?

Niewielki. Same w sobie nie utrudniają budowania masy mięśniowej czy redukcji tkani tłuszczowej. Starsze generacje leków, np. pochodne sulfonylomocznika czy insulina powodują wzrost masy ciała. Jednak nowsze leki (np. metformina) wspomagają odchudzanie. Nie wpływają na poziom hormonów czy wchłanianie makroskładników z przewodu pokarmowego. Ich główne ograniczenie to kolizja z wysiłkiem fizycznym w kwestii spotęgowania efektu obniżenia stężenia glukozy. Trening chorego na cukrzycę musi być łagodniejszy, musimy unikać wysokiej intensywności. Dlatego też efekty treningowe przychodzą później.

W przypadku chorych na cukrzyce występuje ciekawe zjawisko: wpływ efektów treningowych na leki. Jak wspomniałem większość chorych cierpi na cukrzycę typu 2. Najczęściej są to osoby otyłe / z nadwagą.

Należy pamiętać, że redukcja tkanki tłuszczowej uwrażliwia organizm na insulinę!

Podopieczny musi poinformować lekarza, że „zabrał się porządnie za siebie”, ponieważ może się okazać, że wasz trening jest tak skuteczny, że zalecone dawki insuliny staną się za wysokie!

Co się stanie gdy podopieczny zaprzestanie brać leków? Na przykład dlatego, że uzna, iż już nie potrzebuje bo teraz ma trenera personalnego i jest na diecie? Oj, może się stać dużo złego. Wszelkie objawy hiperglikemii zaczną się nasilać, a choroba postępować. Trening i dieta to profilaktyka cukrzycy, gdy choroba już się rozwinęła stają się one uzupełnieniem leczenia, a nie leczeniem samym w sobie. Uwierzcie mi, że leków na cukrzycę nie dostają Ci, którzy ich nie potrzebują. Proces obniżania dawek, aż do niezbędnego minimum trwa. Musi się odbywać pod nadzorem lekarza.

Jakie mogą być skutki przedawkowania? Takie same jak opisałem przy zbyt intensywnym treningu zestawionym z insuliną w zastrzykach. Gwałtowny spadek stężenia glukozy ze wszystkimi jego konsekwencjami.

Trening z osobą stosującą leki na cukrzycę jest trudniejszy, ale da się to zrobić ;) trzymamy się kilku zasad i uzbrajamy się w cierpliwość.

Powodzenia!

Artur Jurczyk

ZAPISZ SIĘ DO NEWSLETTERA