Jak trenować z osobą chorą na cukrzycę?

Cukrzyca

Cukrzyca (diabetes mellitus) to przewlekła choroba metaboliczna wynikająca z zaburzonego wydzielania lub działania insuliny – hormonu produkowanego przez trzustkę.

Nazwa cukrzyca pochodzi od łacińskich słów oznaczających “cedzenie wody przez ciało” oraz “słodki jak miód”. Oba określenia dotyczą istotnych objawów cukrzycy: wzmożonego pragnienia, częstego oddawania moczu i wysokiego stężenia cukru we krwi.

Wyróżniamy następujące rodzaje cukrzycy:

Cukrzyca typu 1 (cukrzyca insulinozależna)

Dotyka 15-20 procent chorych na cukrzycę, jej przyczyną jest zniszczenie komórek beta trzustki, odpowiedzialnych za produkcję i wydzielanie insuliny; cukrzyca typu 1 występuje najczęściej u dzieci i ludzi młodych oraz u dzieci; nie można zapobiec jej wystąpieniu, a jedynym sposobem leczenia tej cukrzycy jest podawanie insuliny, dieta i aktywny tryb życia (wysiłek fizyczny).

Cukrzyca typu 2 (cukrzyca insulinoniezależna)

To cukrzyca, która dotyka najczęściej osoby starsze, przy czym przyczyną podwyższonego poziomu glukozy we krwi nie jest brak insuliny, ale jej nieprawidłowe działanie w organizmie (oporność na działanie insuliny). Najczęściej cukrzycy typu 2 towarzyszy otyłość – cierpi na nią około 80-85 procent wszystkich pacjentów oraz  nadciśnienie tętnicze. Leczenie cukrzycy typu 2 opiera się na stosowaniu odpowiedniej diety, wysiłku fizycznego oraz doustnych leków przeciwcukrzycowych, choć część chorych z czasem przechodzi na insulinę.

Dane Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) wskazują, że według szacunków w 2014 r. na świecie żyło 422 mln dorosłych z cukrzycą (dla porównania – w 1980 r. było ich 108 mln).

Według International Diabetes Federation w 2040 roku ma być już 642 milionów osób z cukrzycą.

W Polsce natomiast liczbę osób chorych na cukrzycę szacuje się na ponad 2 miliony, ale doliczyć do tego trzeba najprawdopodobniej kolejny milion Polaków, którzy nie wiedzą, że na nią chorują.

Objawy

Cukrzyca typu 2 (ma ją 80-90 proc. chorych) na początku może nie powodować żadnych dolegliwości. Czasem pojawiają się one dopiero po paru latach, dlatego warto obserwować reakcje ciała, by jak najszybciej zauważyć podejrzane objawy.

Najważniejszym objawem cukrzycy jest wysoki poziom glukozy we krwi, ale niestety, nie jest on widoczny “gołym okiem”.

Bez względu na rodzaj cukrzycy objawy są do siebie dość podobne i zwykle grupuje się je w zależności od tego, czy mamy do czynienia z cukrzycą zależną od insuliny czy też nie.

Przeciwwskazania do wysiłku fizycznego w cukrzycy

  1. Osoby z niewyrównaną cukrzycą:
  • stężenie glukozy w przypadku cukrzycy typu 1 ≥ 250 mg/dl, w przypadku cukrzycy typu 2 ≥ 300 mg/dl lub obecność kwasicy ketonowej;
  • glikemia poniżej 100 mg/dl.
  1. Osoby z późnymi powikłaniami cukrzycy:
  • wylewy krwawe do siatkówki lub terapia retinopatii w ostatnim okresie;
  • ciężka obwodowa neuropatia;
  • neuropatia wegetatywna z hipotensją;
  • nefropatia cukrzycowa z dużą proteinurią;
  • ciężkie uszkodzenie naczyń obwodowych.

Wzrost częstości występowania cukrzycy wiązany jest z siedzącym trybem życia. Z drugiej strony, udowodniono, że programy oparte na modyfikacji stylu życia uwzględniające  aktywność fizyczną i ćwiczenia odgrywają ważną rolę w zapobieganiu i leczeniu cukrzycy typu 2, jak również powikłań cukrzycy typu 2.

Zwiększony poziom aktywności fizycznej powiązany jest ze statystycznie niższym ryzykiem wystąpienia cukrzycy typu 2. Badania dowodzą, iż skuteczne jest 150 minut wysiłku o umiarkowanej intensywności w tygodniu. Istnieją także dowody wpływu dawki wysiłku: im większa aktywność, tym lepsze wyniki.

W ostatnim czasie opublikowano znaczą ilość badań, których celem była identyfikacja bezpiecznych i skutecznych programów ćwiczeń dla osób z cukrzycą.

Najważniejsze ostatnie odkrycia o znaczeniu klinicznym zostały zawarte w najnowszych zaleceniach Amerykańskiego Towarzystwa Diabetologicznego (Sigal et al. 2006).

Korzyści z podjęcia ćwiczeń, w szczególności ćwiczeń oporowych oraz połączenie ich z ćwiczeniami aerobowymi są dobrze udokumentowane, a ich skutki dla pacjentów z cukrzycą typu 2 są powszechnie postrzegane jako korzystne zarówno z punktu widzenia kontroli glikemii, utraty masy ciała oraz kontroli lipidów.

Czyli jak ćwiczyć?

Osoby z wyrównaną cukrzycą przed każdym wysiłkiem powinny zmierzyć stężenie glukozy we krwi oraz nigdy nie powinny ćwiczyć na czczo ponieważ w trakcie wysiłku może dojść do hipoglikemii.

Do objawów hipoglikemii należą:

  • pocenie się
  • drżenie rąk
  • mrowienie wokół ust
  • Kołatanie serca
  • uczucie wilczego głodu
  • zaburzenia koncentracji
  • osłabienie
  • niewyraźne widzenie
  • zaburzenia zachowania

W związku z tym, że cukrzyca i nadciśnienie tętnicze to choroby sprzężone warto szczególną uwagę zwrócić na intensywność wysiłku.

Ważne jest, aby ćwiczenia aerobowe były umiarkowane i stosowane regularnie (początkowo od 5-10 minut dziennie, aż do minimum pół godziny przynajmniej 3 razy w tygodniu). Wskazana jest kontrola poziomu glukozy we krwi oraz tętna (nie powinno ono przekraczać 50-70% maksymalnej częstości pracy serca).

Jeśli chodzi o ćwiczenia oporowe idealny plan zakłada trening przynajmniej 3 razy w tygodniu w nienastępujących po sobie dniach, w seriach po 8-10 powtórzeń przy ciężarze, który można podnieść maksymalnie 10 razy. Na początek zaleca się wykonanie 3 serii po 8-10 powtórzeń z 1 minutą odpoczynku pomiędzy seriami.

Oczywiście tempo treningu należy dostosować do aktualnego samopoczucia i kondycji fizycznej. Po zakończonych ćwiczeniach należy uzupełnić wodę oraz węglowodany.  Jeśli jednak zaobserwuje się wysoki cukier po treningu, konieczne jest przyjęcie odpowiedniej dawki insuliny. Lekarze zalecają prowadzenie specjalnego dzienniczka, w którym notuje się spożyte pokarmy oraz parametry towarzyszące każdej sesji (tętno, ciśnienie oraz poziom cukru przed, w trakcie i po treningu, samopoczucie, czas i tempo ćwiczeń itp.). Pozwala to obserwować wpływ tych czynników na poziom glukozy we krwi i ułatwia modyfikację przebiegu treningu.

AUTOR: Małgorzata Klimkiewicz

Bibliografia

„1. American Diabetes Association: Standards of medical care in diabetes – 2007. Diab. Care, 2007, 30, S4–S41.

  1. Bromboszcz J., Dylewicz P.: Rehabilitacja kardiologiczna. Stosowanie ćwiczeń fizycznych, wyd. 3. ELIPSA-JAIM s.c., Kraków 2009.
  2. Dylewicz P. i wsp.: Kompleksowa rehabilitacja kardiologiczna. Stanowisko Komisji ds. Opracowania Standardów Rehabilitacji Kardiologicznej Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego. Folia Cardiologica, 2004, 11, supl. A, A1–A4.
  3. Jakicic J.M. i wsp.: American College of Sports Medicine position stand. Appropriate intervention strategies for weight loss and prevention of weight regain for adults. Med. Sci. Sports Exerc., 2001, 33, 2145–2156.
  4. Jimenez Carolyn C.: Cukrzyca a wysiłek fizyczny. Medicina Sportiva, 2003, 7, 49–57.
  5. Vandistel G., Muls E.: Wysiłek fizyczny a cukrzyca. Medicina Sportiva, 2002, 6, 41–48.

ZAPISZ SIĘ DO NEWSLETTERA